Nadszedł długo wyczekiwany dzień. Wigilia Bożego Narodzenia. Zapach potraw miesza się z aromatem choinkowego igliwia. Ostatnie przygotowania, układanie prezentów pod choinką, nakrywanie świątecznego stołu. Niecierpliwe wypatrywanie pierwszej gwiazdki…

Przyjrzyjmy się bliżej najpiękniejszym wigilijnym zwyczajom.

O której godzinie można wypatrywać na niebie pierwszej gwiazdki, zasiadać do wigilijnego stołu, śpiewać kolędy, a potem wręczać sobie prezenty? Podpowiadamy!

Tradycje bożonarodzeniowe w Polsce są spójne dla większości regionów. Wigilijne zwyczaje w wielu domach praktykowane są od pokoleń. Większość z nich zawiera w sobie wyjątkową symbolikę, o której czasem zapominamy lub nie znamy jej prawdziwego znaczenia.

Godz. 14.00 – 15.00 Przygotowania do wigilijnej wieczerzy

Zgodnie ze zwyczajem do wigilijnej kolacji zasiadamy wraz z pojawieniem się na niebie pierwszej gwiazdy. Symbol ten stanowi nawiązanie do Gwiazdy Betlejemskiej, którą ujrzeli Trzej Królowie jako znak narodzin Jezusa.

Co ciekawe, „ta pierwsza” zazwyczaj nie jest gwiazdą, a jasno świecącą planetą.

Godz. 16.00 Jak powinien wyglądać wigilijny stół?

Przy świątecznym stole, udekorowanym białym obrusem, zostawia się jedno wolne miejsce – dla niespodziewanego gościa, którego zgodnie ze zwyczajem jesteśmy gotowi zaprosić do wspólnego świętowania. Zwyczaj ten upowszechnił się w XIX wieku, a jego geneza sięga słowiańskich wierzeń, według których nietknięte jedzenie pozostawiano duchom przodków.

Pod obrus wkładamy sianko, symbolizujące skromność i ubóstwo, jakie towarzyszyło narodzinom Dzieciątka Jezus.

Dawniej wierzono, że sianko sprowadza na rodzinę dobrobyt i zapewnia owocny nowy rok. W niektórych regionach Polski domownicy losowali źdźbła siana jako wróżbę na przyszłość – długie i proste zapewniało powodzenie, a krótkie i połamane zwiastowało kłopoty. Siankiem spod obrusa karmiono również zwierzęta, aby zapewnić im zdrowie i witalność.

Godz. 16.30 Zasiadamy do wigilijnego stołu

W wielu domach wigilijną wieczerzę rozpoczyna się modlitwą i lekturą fragmentu Ewangelii Łukasza o narodzeniu Jezusa.

Następnie domownicy i goście łamią się opłatkiem, składając sobie przy tym świąteczne życzenia.

Zwyczaj ten kultywuje się jedynie w Polsce i na Litwie. Jest to piękna i wzruszająca tradycja, czas miłości, ciepłych słów, a nierzadko również moment pojednania.

Ile dań powinno znaleźć się na świątecznym stole? 12 potraw = 12 miesięcy

Na stole stawiamy 12 potraw. W tradycji chrześcijańskiej symbolizują one dwunastu apostołów, a wierzenia ludowe wiążą je z liczbą miesięcy w roku. Wigilijne dania mają wyobrażać płody ziemi, a próbując każdego z nich, zapewnimy sobie pomyślność na cały rok.

Co ciekawe, wielu potrawom towarzyszy ukryta symbolika.

Zupę grzybową czy pierogi przyrządza się z dodatkiem grzybów, którym przypisywano wyjątkową moc odpowiedzialną za siłę i zdrowie.

Ryby przywołują na myśl Chrystusa i odradzanie się do życia na nowo. Kompot z suszu zawiera cenne składniki: gruszki – zapewniające długowieczność, śliwki – odpędzające złe moce, oraz jabłka, oznaczające miłość i zdrowie.

Kolejnym składnikiem wykorzystywanym podczas wigilijnej kolacji jest mak – w wielu domach gości na stole pod postacią kutii, klusek z makiem czy makowca. Wierzono, że te małe ziarna sprowadzą na domowników bogactwo i pomyślność. Na stole nie może zabraknąć również chleba, symbolu nowego życia, który, spożywany podczas wieczerzy, ma zapewnić powodzenie i szczęście.

Godz. 19.00 Śpiewamy kolędy!

Nieodłącznym elementem przywołującym świąteczny nastrój są kolędy.

Śpiewane w rodzinnym gronie, nieraz przy akompaniamencie instrumentów, budują wspomnienia na całe życie.

„Cicha noc”, „Bóg się rodzi”, „Jezus Malusieńki” czy „Lulajże Jezuniu” to zaledwie kilka ponadczasowych utworów, których melodia i treść niezmiennie poruszają kolejne pokolenia.

Godz. 20.00 Czas na prezenty!

Po wigilijnej kolacji w większości domów otwierane są prezenty.

W zależności od regionu, przynosi je św. Mikołaj, gwiazdka, Gwiazdor, aniołek lub dzieciątko.

Godz. 24.00 Pasterka

Zwieńczeniem Wigilii jest Pasterka, czyli Msza Święta odprawiana zazwyczaj o północy, która uroczyście rozpoczyna obchody Świąt Bożego Narodzenia.

Pasterka upamiętnia oczekiwanie i modlitwę pasterzy, przybyłych do Dzieciątka Jezus z wyrazem hołdu i oddania. Stanowi ona również oficjalne rozpoczęcie nowego roku liturgicznego w Kościele katolickim.

Dla wielu rodzin wspólny udział w wieczornej uroczystości jest jedną z piękniejszych świątecznych tradycji.

Życzymy Wesołych Świąt!

Świętom Bożego Narodzenia od wieków towarzyszą określone zwyczaje i ceremoniały, które wyrażają ich treść i istotę.

Na pielęgnowanie tradycji i rodzinnych więzi nigdy nie jest za późno.

Pamiętajmy, że czas spędzany z najbliższymi jest bezcenny i wyjątkowy. Nic nie jest dane raz na zawsze, cieszmy się więc kolejnym Bożym Narodzeniem, które możemy spędzić z tymi, których kochamy.

Agata Gortat – Wojakowska